Het gebeurt vaker dan je denkt. Je bezoekt een stad die overal wordt geprezen, en toch voelt het niet helemaal goed. De beroemde gebouwen zijn er, precies zoals op de foto's, maar de sfeer ontbreekt. Misschien komt dat doordat sfeer een zeldzaam goed is. En zeldzame dingen vragen moeite. Het vinden van echt interessante plekken lijkt een beetje op het zoeken naar een verborgen schat – je moet bereid zijn om verder te kijken.

Anders leren kijken

Degene die mijn liefde voor reizen het meest heeft gevormd, was mijn grootvader. Hij had veel minder mogelijkheden dan wij nu, maar was een echte ontdekkingsreiziger in hart en ziel. Hij kende een eenvoudige waarheid: de mooiste plekken liggen vaak dichterbij dan je denkt. Je moet alleen leren kijken.

Tijdens zomervakanties nam hij ons mee naar een klein, weinig bekend stadje in Noord-Tsjechië: Úštěk. Ik had er nog nooit van gehoord, maar was meteen onder de indruk.

Jaren later keerde ik terug. Mijn grootouders leven niet meer, maar het stadje was er nog steeds – en het maakte zelfs meer indruk dan vroeger. Later nam ik vrienden mee, ervaren reizigers die al veel van de wereld hadden gezien. Ze waren allemaal enthousiast. En toch had bijna niemand van hen ooit van Úštěk gehoord.

Hoe kan dat, in zo'n klein land, midden in Europa?

Truly interesting cities are rarely found by following lists — they are discovered by learning how to look differently.

Waarom reislijsten steeds hetzelfde laten zien

Net zoals radiostations steeds dezelfde nummers draaien en zo onze smaak beïnvloeden, werken reislijsten op een vergelijkbare manier. Vraag vrienden om tips, kijk op sociale media of zoek online – en je krijgt vrijwel altijd dezelfde aanbevelingen. Mensen geven door wat ze zelf aangeraden kregen.

Deze keer volgen we die playlist niet. We willen naar steden die de moeite waard zijn, maar niet overlopen worden door toeristen. Dat betekent dat we uit het aanbevelingsmechanisme moeten stappen en anders moeten gaan denken over hoe we bestemmingen kiezen.

Wat meestal op de "must-see" lijsten staat

De meeste lijsten worden gedomineerd door grote hoofdsteden en iconische plekken: Parijs, Londen, Rome, Praag, Amsterdam, en klassiekers als Venetië of Florence. Daarnaast verschijnen opvallende bezienswaardigheden die ooit indruk maakten en sindsdien overal worden herhaald.

Kastelen zoals Neuschwanstein in Beieren of het Pena-paleis in Sintra staan in vrijwel elke reisgids. Ze zijn indrukwekkend en visueel aantrekkelijk.

Maar in hun schaduw blijven veel andere plekken verborgen – rustiger, minder gepromoot, en vaak verrassend authentiek.

Hebben verborgen steden iets gemeen?

Hoe vind je dan minder bekende, maar waardevolle steden? Is er een patroon?

Volledig generaliseren kan niet, maar vooral in Europa zijn bepaalde overeenkomsten zichtbaar. De Europese geschiedenis is turbulent. Oorlogen, politieke omwentelingen en industriële veranderingen hebben het continent herhaaldelijk herschreven. De steden die wij zoeken, zijn vaak plaatsen die deze historische golven hebben weten te surfen, zonder hun kern te verliezen.

Continuïteit: de stille kracht van tijd

Een van de belangrijkste kenmerken van zulke steden is continuïteit. Een bekende, maar treffende grap illustreert dit goed. Een Amerikaanse boer bewondert het perfecte gazon rond een Engels landhuis en vraagt hoe dat is gelukt. De eigenaar antwoordt: water geven, bemesten, maaien – en dat zo'n 300 jaar lang.

Zo ontstaan ook bijzondere steden. Continuïteit lijkt misschien gewoon, maar levert op lange termijn iets uitzonderlijks op.

In de 13e eeuw werden in het huidige Tsjechië veel steden gesticht. Zelfs kleine stadjes kregen ruime pleinen, kerken en stadhuizen. Men wist toen al dat vooruitgang tijd zou kosten. Bloei werd afgewisseld met oorlogen en epidemieën. De Sint-Vituskathedraal in Praag werd pas bijna 600 jaar na de start voltooid. Het duurde lang – maar het resultaat is blijvend.

Organische groei in plaats van abrupte breuken

Geschiedenis is geen rustige tocht over een vijver, maar eerder een zeereis door stormachtig water. Voor een echte hidden gem is het belangrijk hoe een stad met historische schokken is omgegaan – op een organische manier.

Een stad die in de 19e eeuw volledig werd omgevormd door mijnbouw en in korte tijd explosief groeide, kan nog steeds bestaan onder dezelfde naam, maar met een totaal andere identiteit.

Hetzelfde geldt voor plaatsen die sterk achteruitgingen en later vooral door toerisme nieuw leven kregen. Ze voelen soms meer aan als decor dan als levende stad.

Een eenvoudige toets die vaak klopt

Er is één eenvoudige gedachte die vaak helpt.

Als je door een stad loopt en denkt: hier zou ik kunnen wonen, dan zit je meestal goed. Het voelt prettig en natuurlijk. De stad leeft haar eigen leven. Bewoners voelen zich ermee verbonden. Geen toneelstuk voor toeristen, geen geforceerde attracties, geen verwaarloosde zones. Alles werkt vanzelf.

Een rustige afsluiting

Dit soort steden vinden is niet onmogelijk, maar het vraagt tijd, ervaring en gevoel voor context. Lijsten alleen zijn niet genoeg. Je moet leren lezen tussen de regels, geschiedenis begrijpen en aanvoelen hoe een plek werkelijk functioneert.

Zo kijk ik naar reizen. Niet op zoek naar attracties, maar naar plaatsen waar het leven klopt. Steden gevormd door tijd, continuïteit en dagelijks gebruik. Juist daar ontstaan reizen die je bijblijven – omdat ze niet draaien om "must-see", maar om echte beleving.

Als deze manier van denken je aanspreekt, begrijp je waarschijnlijk al waarom sommige reizen beter tot stand komen met iemand die met dezelfde blik kijkt.