Mystiek Šumava: zeven dagen tussen heilige stenen, oeroude kerken en vergeten plekken
Mystiek Šumava: zeven dagen tussen heilige stenen, oeroude kerken en vergeten plekken
De meeste reizigers komen naar Šumava voor de bossen, bergmeren en wandelpaden. Ze wandelen, fietsen, maken foto's en gaan naar huis met het gevoel dat ze het gebergte hebben leren kennen.
Maar er bestaat nog een ander Šumava.
Je vindt het in afgelegen romaanse kerkjes, merkwaardige rotsformaties, vergeten bedevaartplaatsen en plekken waar mensen al generaties lang stilstaan, bidden, rituelen uitvoeren of eenvoudigweg het gevoel hebben dat er iets anders is. Sommige verhalen behoren tot de geschiedenis, andere tot de wereld van legendes. En dan zijn er ervaringen waarvoor we misschien nog niet eens de juiste woorden hebben.
Je hoeft niet in energievelden te geloven om deze reis te maken. Kristallen, wichelroedes en ingewikkelde theorieën over verdwenen beschavingen kun je gerust thuislaten.
Neem nieuwsgierigheid mee.
Ga op deze plekken zitten. Blijf langer dan een gemiddelde bezoeker. Wees even stil en kijk wat er gebeurt.
Maak voor deze zevendaagse slow-travelreis Kašperské Hory tot je thuisbasis. Het oude goudzoekersstadje ligt ideaal voor veel van de mysterieuze plekken van Centraal-Šumava, terwijl de langere ritten naar het voorland en de zuidelijke bergen onderdeel van de reis worden.
Deze week gaat niet over het bewijzen van iets.
Deze week gaat over aandacht.
Dag 1 – Kašperk en de grens van het woud
Begin met iets waarvan we de geschiedenis redelijk goed kennen.
Hoog boven Kašperské Hory rijst Kasteel Kašperk op uit de bossen. Keizer Karel IV liet de vesting bouwen om de grens, het goudrijke gebied en een belangrijke handelsroute door de bergen te beschermen. Daar is weinig mysterieus aan.
Toch vertelt juist de ligging iets belangrijks over Šumava.
Eeuwenlang lag hier een grensgebied tussen Bohemen en Beieren, tussen bewoonde wereld en wildernis, tussen vertrouwd terrein en de eindeloze bossen daarachter.
Loop naar het kasteel in plaats van het simpelweg als eerste bezienswaardigheid van je lijst af te vinken. Wandel daarna verder naar een van de uitzichtpunten en kijk richting de bergen.
De eerste dag blijft bewust eenvoudig.
Je leert het landschap kennen.
Morgen worden de antwoorden minder vanzelfsprekend.
Dag 2 – Obří hrad: een vesting waar niemand woonde?
Diep in het bos boven het dal van de Losenice ligt een van de vreemdste archeologische plekken van Tsjechië.
Obří hrad – het Reuzenkasteel – wordt omringd door enorme stenen wallen op een hoogte waar een permanente nederzetting weinig praktisch lijkt.
De plek wordt meestal omschreven als een Keltische versterkte nederzetting. De vondst van Keltische munten laat in ieder geval zien dat mensen uit de La Tène-periode de locatie kenden en gebruikten.
Maar er ontbreekt iets opvallends.
Mensen.
Archeologen vonden hier niet de hoeveelheden aardewerk, dierenbotten, gebruiksvoorwerpen en dagelijks afval die je normaal gesproken verwacht op een permanent bewoonde versterkte plek.
En daardoor ontstaat een veel interessantere vraag.
Was Obří hrad misschien helemaal niet bedoeld om in te wonen?
Had het een rituele of sacrale functie?
We weten het niet.
En juist dat maakt deze plek zo fascinerend.
Loop tussen de ingestorte stenen wallen zonder onmiddellijk te proberen het raadsel op te lossen. Stel je voor dat je tweeduizend jaar geleden naar deze afgelegen plek in de bergen moest komen, zonder wegen, gemarkeerde wandelroutes of moderne bosbouw.
Waarom zou iemand hier zoveel werk in steken?
Latere legendes bevolkten de ruïnes met reuzen. Archeologie geeft ons enkele aanwijzingen, maar geen volledig antwoord.
Laat dat antwoord voorlopig ontbreken.
Sommige plekken worden minder interessant wanneer we doen alsof we meer weten dan werkelijk het geval is.
Dag 3 – Královský kámen, Nicov en Strašín
Vandaag bezoek je drie plekken waar landschap, steen en spiritualiteit op een bijzondere manier samenkomen.
Begin bij Královský kámen, de Koningssteen, een grote granieten rotsformatie verscholen in de bossen boven Nicov. Oude verhalen spreken over koningen die hier bescherming zochten, verborgen schatten en mysterieuze bloemen die alleen tijdens bijzondere nachten verschijnen.
Je kunt zulke verhalen onmiddellijk afdoen als folklore.
Maar je kunt ook even wachten met je oordeel.
Ga tegen het graniet zitten.
Mensen die gevoelig zijn voor de sfeer van bepaalde plekken omschrijven Královský kámen soms als sterk aardend: stabiel, zwaar en tegelijkertijd geruststellend. Voor zo'n eigenschap bestaat geen algemeen geaccepteerde wetenschappelijke meetmethode.
Maar niets verhindert je om hier twintig minuten stil te zitten en zelf waar te nemen wat er gebeurt.
Daal daarna af naar Nicov.
De kleine Sint-Martinuskerk heeft middeleeuwse wortels en staat in een landschap dat ooit rechtstreeks tot het koninklijk bezit behoorde. Ga naar binnen als de kerk geopend is. Zo niet, blijf dan gewoon een tijdje buiten zitten.
Kleine plattelandskerken hebben soms iets wat grote kathedralen missen.
Geen spektakel.
Alleen stilte.
Rijd vervolgens naar Strašín, waar de Kerk van de Geboorte van Maria generaties pelgrims heeft aangetrokken.
Maar het interessantste plekje bevindt zich achter de kerk.
Volgens de overlevering verscheen hier de Maagd Maria bij een rots en waterbron. Misschien gebeurde precies dat. Misschien beleefde iemand hier iets buitengewoons waarvoor de religieuze wereld van die tijd de meest voor de hand liggende verklaring bood.
We kunnen niet terugreizen naar het bewustzijn van die persoon om te ontdekken wat er werkelijk gebeurde.
Misschien hoeft dat ook niet.
Ga achter de kerk zitten bij de steen en de kapel.
Vraag jezelf niet af wat je geacht wordt te voelen.
Kijk gewoon of je iets ervaart.
Dag 4 – Mouřenec: wanneer een plek anders aanvoelt
Rijd westwaarts richting Annín en klim naar Mouřenec, waar de oude Sint-Mauritiuskerk hoog boven het dal van de Otava staat.
Alleen al de romaanse oorsprong, middeleeuwse fresco's en oude granieten doopvont maken dit tot een van de bijzonderste kerken van Šumava. Naast het gebouw liggen een kerkhof en een knekelhuis waarin ooit duizenden menselijke resten werden bewaard.
Maar Mouřenec leent zich ook voor een ander soort experiment.
Loop langzaam rond de kerk en over het kerkhof.
Let op of je waarneming verandert wanneer je van het ene gedeelte naar het andere gaat.
Sommige bezoekers ervaren de omgeving van de kerk als vredig en opvallend positief, terwijl bepaalde delen van het kerkhof een heel ander gevoel kunnen oproepen: zwaar, beklemmend of onaangenaam.
Daarvoor zijn allerlei gewone verklaringen denkbaar. Verwaarloosde graven, begroeiing, lichtval, verwachtingen, onze associaties met de dood of simpelweg de psychologie van een bepaalde omgeving.
Misschien is een van die verklaringen voldoende.
Maar probeer eens iets anders: neem eerst je eigen reactie waar en zoek pas daarna naar een verklaring.
Dat onderscheid is belangrijk tijdens deze hele reis.
We verzamelen geen bewijzen voor het paranormale. We proberen alleen onze ervaring serieus genoeg te nemen om haar waar te nemen voordat we haar wegverklaren – of juist veranderen in een bovennatuurlijk verhaal.
Breng de rest van de middag door langs de Otava rond Annín.
Na Mouřenec is het misschien prettig om een tijdje naar een rivier te luisteren die niets probeert uit te leggen.
Dag 5 – Dobrš en de Boží kameny
Vandaag verlaat je het hooggelegen Šumava en rijd je het stillere voorland in.
De eerste bestemming is Dobrš.
Het woord 'dorp' bereidt je nauwelijks voor op wat je hier aantreft. In deze kleine nederzetting staan een oude vesting, een kasteel en twee opmerkelijke middeleeuwse kerken in een landschap waarvan de historische ontwikkeling nog altijd niet volledig is verklaard.
Dobrš voelt bijna buiten proportie.
Waarom staat er zoveel wereldlijke én religieuze architectuur op zo'n kleine plek?
De bijzondere ligging van de kerken en vesting heeft geleid tot verschillende ideeën over een ouder versterkt of sacraal landschap. We hoeven daar geen druïden, megalithische priesters of verdwenen beschavingen aan toe te voegen.
Het feit dat we niet alles weten is op zichzelf al interessant genoeg.
Loop langzaam door het dorp.
Rijd daarna verder richting Strakonice naar de Boží kameny – de Stenen van God.
Voor deze plek moet je tijd reserveren.
Grote stenen en opvallende rotsformaties trekken al sinds de prehistorie de aandacht van mensen. Latere culturen namen dergelijke plekken bovendien regelmatig op in hun eigen religieuze landschappen. Of de Boží kameny ooit een functie hadden die wij tegenwoordig ritueel zouden noemen, kunnen we niet zomaar als feit presenteren.
Wat we wél kunnen zeggen, is dat sommige plekken stilte merkwaardig gemakkelijk maken.
Ga zitten.
Mediteer als je mediteert.
Doe je dat niet, blijf dan gewoon vijftien of twintig minuten stil zonder je telefoon tevoorschijn te halen.
Onze moderne wereld biedt verrassend weinig mogelijkheden om te ontdekken wat er gebeurt wanneer we even stoppen met het zoeken naar nieuwe prikkels.
Misschien komt de energie die mensen op zulke plekken beschrijven voort uit geologie, psychologie, verwachting of een wisselwerking die we nog niet begrijpen.
Of misschien is 'energie' gewoon een onvolmaakt woord voor een ervaring die echt kan zijn, zelfs wanneer het mechanisme erachter onbekend blijft.
Dag 6 – Helfenburk en het vergeten voorland
Blijf vandaag in het Pošumaví en rijd naar Helfenburk.
De enorme ruïnes liggen op een beboste heuvel boven het landschap bij Bavorov. Waar de sacrale plekken van de afgelopen dagen vooral door stilte en intimiteit indruk maakten, doet Helfenburk dat door zijn omvang.
Torens, binnenplaatsen en gebroken muren verdwijnen langzaam tussen de bomen. Het lijkt alsof een menselijke constructie hier stukje bij beetje weer door het landschap wordt opgenomen.
Loop niet haastig door de ruïne.
Beklim een toren, ga ergens op een oude muur zitten en kijk uit over het voorland van Šumava.
Besteed daarna de rest van de dag aan een langzame terugreis in plaats van op zoek te gaan naar de volgende grote attractie.
Stop in een dorp.
Loop langs een vijver.
Ga een oud kerkje binnen wanneer de deur toevallig openstaat.
Na bijna een week zou er iets aan het doel van deze reis moeten beginnen te veranderen.
Je rijdt niet meer van bezienswaardigheid naar bezienswaardigheid.
Je begint anders naar het landschap te kijken.
Dag 7 – Stožec: diep het bos in
Bewaar de langste tocht voor het laatst.
Rijd zuidwaarts, steeds dieper Šumava in, richting Stožec. De bossen worden groter, dorpen schaarser en de grensbergen beginnen werkelijk afgelegen te voelen.
Loop vanuit het dorp door het bos naar de Stožecká kaple, de kapel van Stožec.
De kleine houten bedevaartkapel staat hoog tussen de bomen naast een bron waaraan traditioneel genezende eigenschappen werden toegeschreven. Generaties pelgrims kwamen hierheen, zowel vanuit de Boheemse als de Beierse kant van de bergen.
Vergeet voor een ogenblik de vraag of het water aantoonbaar iets kan genezen.
Stel een andere vraag.
Waarom wijzen mensen, in culturen die elkaar soms nooit hebben ontmoet, steeds opnieuw bepaalde bronnen, rotsen, bossen en bergen aan als heilige plaatsen?
Het christendom nam later veel van zulke landschappen over. Kapellen verschenen naast bronnen, kerken op markante heuvels. Soms weten we wat er eerder op zo'n plek gebeurde.
Vaak weten we het niet.
Ga naast de kapel zitten en luister naar het bos.
Misschien is er na zeven dagen niets ongewoons gebeurd.
Dat is prima.
Maar misschien ontdekte je dat één klein kerkje je onverwacht rustig maakte. Dat een bepaalde rots vreemd vertrouwd aanvoelde. Dat je op een gedeelte van een kerkhof liever niet wilde blijven. Of dat je bij Obří hrad veel langer tussen de stenen zat dan je van plan was, zonder precies te weten waarom.
Niets daarvan bewijst iets.
Maar dat hoeft ook niet.
Modern reizen moedigt ons aan om plekken te fotograferen, lokaliseren, beoordelen, delen en vervolgens zo snel mogelijk naar de volgende bestemming te gaan.
Šumava biedt een andere mogelijkheid.
Een landschap ervaren zonder iedere ervaring onmiddellijk in een verklaring te veranderen.
We weten vandaag onvoorstelbaar veel meer over de wereld dan onze voorouders.
Maar we weten inmiddels ook genoeg om te beseffen hoeveel vragen nog altijd onbeantwoord zijn.
Ergens tussen blind geloof en automatische afwijzing bestaat een veel interessantere houding.
Nieuwsgierigheid.
De oude stenen hebben onze verklaring niet nodig.
Het bos maakt het niets uit of wij in zijn energie geloven.
En misschien is de beste manier om mystiek Šumava uiteindelijk te verlaten wel met iets minder zekerheden dan waarmee we er aankwamen.