Over een onzichtbare grens: zeven dagen slow travel tussen Bohemen en Beieren
Grenzen zien er op kaarten heel duidelijk uit.
Landschappen zijn een stuk minder gehoorzaam.
Rijd vanuit de Tsjechische stad Plzeň naar het westen en het land begint langzaam te veranderen. De steden worden kleiner, de bossen groter en op eenzame heuvels boven oude wegen verschijnen kastelen.
Rijd verder richting Duitsland en op een gegeven moment vertelt een bord dat je Beieren bent binnengereden.
Het bos trekt zich daar weinig van aan.
Eeuwenlang waren West-Bohemen en Oost-Beieren geen afgelegen uiteinden van twee afzonderlijke werelden. Door deze heuvels liepen routes waarlangs kooplieden, pelgrims, soldaten en ideeën zich tussen Praag, Regensburg en Neurenberg verplaatsten. Kasteel Radyně, gebouwd in opdracht van keizer Karel IV, moest onder meer een van de handelsroutes door dit landschap bewaken.
Deze week volgen we enkele van die oude verbindingen.
Maar dit wordt geen reis waarbij we proberen zoveel mogelijk kastelen af te vinken. We verblijven op slechts twee plekken, trekken onze wandelschoenen aan, doen af en toe bewust heel weinig en steken de Tsjechisch-Duitse grens bijna terloops over.
De eerste vier nachten verblijven we in de omgeving van Klatovy en Kdyně in West-Bohemen. Daarna pakken we één keer onze koffers, steken de grens over en blijven drie nachten rond Falkenberg in de Beierse Oberpfalz.
Twee landen.
Eén landschap.
Dag 1 – Radyně, Vlčtejn en de weg naar het westen
Begin net buiten Plzeň bij Radyně.
Karel IV liet het kasteel tussen 1356 en 1361 bouwen. Oorspronkelijk kreeg het de naam Karlskrone – Karels Kroon – maar die Duitse naam raakte in Bohemen nooit echt ingeburgerd. Uiteindelijk nam het kasteel de naam van de heuvel over.
Vanaf hier begrijp je meteen waarom het juist op deze plek werd gebouwd.
Radyně torent hoog boven het omliggende landschap uit. De beheerders van het kasteel moesten onder andere toezicht houden op de belangrijke handelsroute die Praag met Regensburg en Neurenberg verbond.
Klim naar boven en kijk naar het westen.
Daar gaan wij ook heen.
Rijd daarna slechts een klein stukje verder naar Vlčtejn, een veel kleinere ruïne die bijna tussen de huizen van het dorp verscholen ligt.
Verwacht hier geen tweede monumentaal koninklijk kasteel. Juist het tegenovergestelde maakt Vlčtejn aantrekkelijk: oude stenen muren, bomen en een plek waar het dagelijks leven simpelweg om de middeleeuwen heen lijkt te zijn gegroeid.
Laat vervolgens de omgeving van Plzeň achter je en rijd naar je accommodatie ergens rond Klatovy of Kdyně.
Hier blijven we vier nachten.
Pak dus echt uit.
Morgenochtend staat er geen koffer naast de deur.
Dag 2 – Švihov, Klenová en een kasteel in het water
Vandaag bezoeken we twee totaal verschillende kastelen.
Begin bij Švihov.
In tegenstelling tot het klassieke beeld van een middeleeuws kasteel dat onbereikbaar boven op een berg staat, ligt Švihov bijna uitdagend in het vlakke landschap aan de rivier de Úhlava.
Dat was geen defensieve vergissing.
Het laatgotische kasteel werd bewust gebouwd als een kunstmatig eiland. De centrale gebouwen werden beschermd door muren, bastions en twee met rivierwater gevulde grachten.
En heel toepasselijk voor onze reis liep door het dal van de Úhlava ook een oude handelsroute vanuit Beieren.
Loop rustig rond het kasteel.
Vanuit sommige hoeken lijkt Švihov niet zozeer naast het water te staan, maar er rechtstreeks uit omhoog te komen.
Ga daarna verder naar Klenová.
Hier verandert de sfeer volledig.
Het kasteel ligt op een beboste heuvel met uitzicht over het landschap richting de uitlopers van het Boheemse Woud. Middeleeuwse ruïnes gaan er samen met latere architectuur en het omliggende landschap is minstens zo belangrijk als de gebouwen zelf.
Voeg vandaag geen derde grote bezienswaardigheid toe.
Zoek een plek voor een late lunch. Wandel wat rond. Ga in de zomer misschien zwemmen.
En rijd daarna terug naar dezelfde accommodatie als gisteren.
De wegen rond je tijdelijke Tsjechische thuis beginnen inmiddels al een beetje vertrouwd te voelen.
Dag 3 – Een dag zonder kastelen te verzamelen
Een week in een historisch grensgebied hoeft niet te betekenen dat je zeven dagen naar stenen muren kijkt.
Breng deze dag door in het landschap rond Kdyně, Domažlice en de rand van het Český les – het Boheemse Woud.
Kies vandaag een wandeling in plaats van een programma.
Dit landschap verdient dat.
Eeuwenlang vormden de bergen voor je tegelijkertijd een hindernis en een doorgang. Er liepen routes doorheen omdat mensen, goederen en legers nu eenmaal van Bohemen naar de Donau en weer terug moesten.
Maar je hoeft vandaag niet voortdurend aan geschiedenis te denken.
Loop door het bos.
Stop in een dorp.
Drink koffie in Domažlice als je zin hebt in een stadje, of blijf gewoon de hele dag buiten.
En probeer vooral niet iedere lege plek in het programma op te vullen.
Morgen steken we de grens over.
Dag 4 – Falkenstein: de grens verdwijnt
Rijd naar het westen, Beieren in.
Er komt een moment waarop de Tsjechische verkeersborden Duitse worden. Misschien heet je telefoon je welkom in Duitsland.
Verder gebeurt er opvallend weinig.
De heuvels gaan door.
De dorpen gaan door.
En het bos al helemaal.
Uiteindelijk bereik je Falkenstein, waar het kasteel hoog boven het gelijknamige Beierse marktstadje uittorent.
In de oorspronkelijke reis waarop deze route is gebaseerd, was Falkenstein het moment waarop de reiziger het Tsjechische kastelenlandschap verliet en het Beierse binnenging.
Voor ons heeft het bijna de tegenovergestelde functie.
Ga boven bij het kasteel staan en kijk om je heen.
Voelt dit werkelijk als een totaal andere wereld dan het landschap dat je vanochtend hebt verlaten?
Natuurlijk zijn er verschillen.
De architectuur verandert subtiel. De taal verandert. Het eten verandert. Ook de biercultuur verandert – al zal een Tsjech zich op dat laatste gebied waarschijnlijk opvallend snel thuis voelen.
Maar het landschap weigert een dramatische metamorfose te ondergaan alleen omdat mensen er ooit een lijn doorheen hebben getrokken.
Neem de tijd voor Falkenstein en de omgeving en steek daarna voor de laatste keer de grens terug naar Bohemen over.
Vanavond slaap je nog één keer in je eerste thuis.
Morgen steken we de grens opnieuw over.
Maar dan blijven we aan de andere kant.
Dag 5 – Nu echt de grens over: op weg naar Falkenberg
Pak vanochtend je koffer in.
Maar zie deze dag niet simpelweg als een verhuizing.
De verhuizing is vandaag onderdeel van de reis.
Steek opnieuw de grens over en trek noordwaarts door de Oberpfalz richting Falkenberg.
Niet te verwarren met Falkenstein van gisteren.
Falkenberg is een klein historisch marktstadje met een kasteel dat spectaculair uit een enorme granieten rots boven de rivier de Waldnaab lijkt te groeien.
Het kasteel wordt voor het eerst schriftelijk vermeld in 1154, hoewel delen waarschijnlijk ouder zijn. Door de eeuwen heen behoorde het onder andere toe aan de heren van Falkenberg, de landgraven van Leuchtenberg, het klooster Waldsassen en later de Beierse staat.
Ook de twintigste-eeuwse geschiedenis is bijzonder.
Friedrich-Werner von der Schulenburg, voormalig Duits ambassadeur in Moskou, liet het kasteel vóór de Tweede Wereldoorlog restaureren. Later raakte hij betrokken bij het verzet rond de aanslag van 20 juli 1944 op Hitler. Het naziregime liet hem executeren.
Maar Falkenberg heeft nog iets wat na enkele dagen kastelen misschien minstens zo aantrekkelijk is.
Het ligt aan de ingang van het Waldnaabdal.
Check in voor drie nachten in je tweede thuis.
En ga daarna gewoon even door het stadje wandelen.
Tussen de historische huizen vind je bovendien een traditie die het onderzoeken waard is: Zoigl, het karakteristieke bier van de noordelijke Oberpfalz. Ook Falkenberg heeft een gemeenschappelijke brouwerij die met deze eeuwenoude traditie verbonden is.
Gisteren bezocht je Beieren.
Vanavond woon je er.
Dat voelt toch anders.
Dag 6 – Het Waldnaabdal en de luxe van nergens anders heen hoeven
Laat de auto vandaag zoveel mogelijk staan.
Het beschermde Waldnaabtal strekt zich uit tussen Falkenberg en Windischeschenbach. De rivier heeft zich hier een weg gebaand door een landschap van graniet, bossen, rotsblokken en smalle paden.
Dit is onze wandeldag.
Maak er geen nieuwe checklist van.
Volg de rivier.
Blijf staan waar het mooi is.
Eet wanneer je honger hebt.
Ga ergens zitten zonder dat daar een reden voor hoeft te zijn.
En mocht je eerder terug zijn dan verwacht, beschouw dat dan niet als een mislukte planning.
Ga terug naar Falkenberg en doe iets wat tijdens een langzame reis verrassend prettig wordt:
keer terug naar een plek die je al kent.
Dezelfde herberg.
Dezelfde straat.
Misschien zelfs hetzelfde bier.
Zes dagen geleden waren bijna alle namen in dit artikel nog gewoon stippen op een kaart.
Sommige beginnen inmiddels herinneringen te worden.
Dag 7 – Terug naar Bohemen: Cheb, Loket en Krudum
Vandaag sluiten we de cirkel.
Steek opnieuw de grens over en rijd naar Cheb.
Als er één plek tijdens deze reis is waar moderne nationale categorieën plotseling wat ontoereikend lijken, dan is het hier.
In de late twaalfde eeuw liet keizer Frederik Barbarossa de burcht van Cheb uitbouwen tot een keizerlijke palts. Het is tegenwoordig het enige bewaard gebleven voorbeeld van dit type keizerlijke burchtarchitectuur in Tsjechië, met de karakteristieke Zwarte Toren en de uitzonderlijke romaans-gotische dubbelkapel.
Barbarossa verbleef hier zelf meerdere keren.
Je hebt dus drie nachten in Beieren geslapen, bent net de Tsjechische Republiek weer binnengereden – en staat vrijwel onmiddellijk bij een van de duidelijkste monumenten van de onderling verbonden middeleeuwse wereld waardoor we deze hele week reizen.
Ga daarna verder naar Loket.
De rivier de Ohře omsluit de granieten rots onder het kasteel bijna volledig en geeft het stadje zijn bijzondere ligging. Zelfs in de oudste stenen delen van de burcht zijn mogelijk architectonische invloeden uit het naburige Beieren te herkennen.
Lunch hier.
Wandel door de straatjes.
Haast je niet.
En als er daarna nog genoeg daglicht – en energie – over is, maak dan één laatste tocht het bos in.
Bij Krudum liggen de opgegraven resten van de verdwenen Sint-Nicolaaskerk.
In de oorspronkelijke reis noemden we deze plek een soort 'Tsjechisch Troje'. Generaties lang bleven verhalen bestaan over een verdwenen kerk ergens in deze bossen, totdat archeologisch onderzoek daadwerkelijk de fundamenten blootlegde. HRADY ZÁPADNÍCH ČECH A BAVORSKA
Laat de auto achter en ga te voet verder.
Na een week vol torens, kastelen, keizers en grensovergangen is er iets heel passends aan een reis die eindigt met bijna niets.
Bomen.
Een pad.
Stenen fundamenten in het bos.
En stilte.
Een grens die er wel is – en toch ook niet
Deze reis probeert niet te bewijzen dat Bohemen en Beieren hetzelfde zijn.
Dat zijn ze niet.
Wanneer je de grens oversteekt veranderen de taal, architectuur, gewoonten, gerechten en talloze kleine details.
Juist die verschillen maken reizen interessant.
.jpg)
Maar wie een week langzaam door dit landschap trekt, merkt waarschijnlijk ook iets anders.
Grenzen verdelen landen op kaarten veel duidelijker dan ze de geschiedenis verdelen.
De handelsroutes die vanaf Radyně werden bewaakt, liepen verder naar het westen. Langs Švihov liep een route vanuit Beieren. De politiek van het Heilige Roomse Rijk liet haar sporen na in Cheb. Bouwstijlen trokken over de bergen.
Kooplieden deden dat.
Legers deden dat.
Gewone mensen deden dat.
En al die tijd stonden de bossen er gewoon.
Misschien wordt een van de kastelen je sterkste herinnering aan deze week.
Misschien het water rond Švihov.
Het uitzicht vanaf Falkenstein.
Het graniet onder Falkenberg.
Of de Waldnaab die tussen de bomen door stroomt.
Maar misschien wordt het iets veel eenvoudigers.
Het moment waarop je de grens overstak en ontdekte hoe weinig het landschap zich ervan aantrok.
Zeven dagen. Twee landen. Twee tijdelijke thuisplekken. En één oud Midden-Europees landschap dat zich nooit helemaal in een lijn op de kaart heeft laten vangen.