Onlangs keek ik naar een aflevering van een televisieserie gebaseerd op de romans van Agatha Christie, met de beroemde Belgische detective Hercule Poirot in de hoofdrol. Het verhaal speelt zich af in de jaren dertig van de vorige eeuw, en een van de vrouwelijke personages reist alleen per bus naar Turkije. In die tijd was dat iets ongehoords. Zelfs in de jaren zestig had reizen door Griekenland nog een avontuurlijk karakter. Sindsdien heeft massatoerisme de wereld echter als een tsunami overspoeld – tot in de meest afgelegen uithoeken.

Waarom beroemde plekken zo vaak teleurstellen

De Trevifontein in Rome… Málaga… de Karelsbrug in Praag… Machu Picchu… Phuket… Bali – en vele andere plekken waar iedereen naartoe gaat. Overal mensenmassa's, hoge prijzen, opdringerige verkopers, geïrriteerde locals en eindeloze regels over wat wel en niet mag. Je begint je bijna af te vragen of dit soort reizen nog wel de moeite waard is. Wat kun je daaraan doen?

De oplossing is verrassend eenvoudig: je moet overschakelen naar een andere manier van denken en reizen vanuit een compleet nieuw perspectief benaderen. Wanneer mensen besluiten "ergens heen te gaan", baseren ze zich meestal op wat ze al weten over reizen, op wat ze eerder hebben gehoord – op plekken waar iedereen heen gaat of op aantrekkelijke beelden uit reisbrochures. Maar wat als we dat alles even loslaten en de geest van de echte reiziger in ons wakker maken – iemand die onbekende plekken wil ontdekken? Dat vraagt om een iets concretere uitleg.

Hoe overtourism echt werkt

De reden waarom een bezoek aan veel beroemde plekken vaak teleurstellend eindigt, is simpel: het zijn plekken waar iedereen naartoe gaat. De Trevifontein is prachtig, maar het is niet de enige mooie fontein ter wereld – zelfs niet in Italië. Ze is beroemd en iconisch, en daarom wil iedereen haar zien. Toerisme werkt volgens dezelfde principes als onze samenleving. En zo werkt het eigenlijk met alles.

Een eenvoudige vergelijking met muziek

Als liefhebber van rock- en moderne elektronische muziek verbaas ik me regelmatig over hoeveel geweldige bands er op YouTube te vinden zijn. Veel van hen hebben nummers met echte hitpotentie, maar bijna niemand kent ze. Vaak simpelweg omdat ze nooit het geluk hebben gehad op een groot radiostation gedraaid te worden.

Met reizen is het net zo. De wereld zit vol prachtige en fascinerende plekken, maar slechts een klein deel daarvan is beroemd en iconisch geworden. Daarna ontstaat een sneeuwbaleffect: iedereen wil naar dezelfde plekken. Reisorganisaties hebben weinig keus en nemen ze op in hun programma's – anders worden ze weggeconcurreerd. Zelfs individuele reizigers voegen deze "must-sees" toe aan hun reisplanning. Want hoe kun je naar Frankrijk gaan zonder de Eiffeltoren, het Louvre en Versailles te zien?

Vakanties zijn echter kort. Het resultaat is vaak dat mensen hun tijd besteden aan het verplaatsen van de ene overvolle bezienswaardigheid naar de andere, om vervolgens uitgeput thuis te komen en uit te kijken naar rust op het werk.

Waarom Tsjechië een perfect voorbeeld is

Ik ben zelf een gepassioneerde reiziger, en omdat ik in Tsjechië ben geboren en hier woon, is dit het land dat ik het beste ken. Daarom gebruik ik het als voorbeeld. Tsjechië kende al vanaf de 11e eeuw een dynamische culturele en bouwkundige ontwikkeling. In latere eeuwen werd het land niet verwoest door moderne oorlogen of ingrijpende stedelijke herstructureringen, waardoor het een uitzonderlijk groot aantal authentieke historische steden heeft behouden, evenals duizenden kastelen, burchten en andere monumenten.

Waar de meeste bezoekers naartoe gaan – en waar niet

Jaarlijks verblijven er ongeveer 10 tot 11 miljoen buitenlandse toeristen in Tsjechië (dit cijfer omvat niet de circa 10 miljoen dagjesmensen uit buurlanden). Bijna twee derde van hen bezoekt uitsluitend Praag. Veel van de overige bezoekers voegen slechts een paar andere iconische bestemmingen toe, zoals het kuuroord Karlovy Vary of het Zuid-Boheemse stadje Český Krumlov. Voor de meeste buitenlanders blijft de rest van het land terra incognita.

Český Krumlov en de illusie van ontdekking

Český Krumlov is hierbij een interessant voorbeeld. Hoewel veel bezoekers het beschouwen als een nieuw ontdekte parel, is het in werkelijkheid een van de ernstigste gevallen van overtourism in Tsjechië geworden. Een typisch scenario: op een gegeven moment werd de stad "ontdekt", iedereen begon erheen te gaan en ze werd een vast onderdeel van reisroutes. Český Krumlov is prachtig – maar ik zou zo tien andere Tsjechische steden kunnen noemen die net zo mooi zijn en toch vrijwel onbekend zijn bij buitenlandse bezoekers. In totaal telt Tsjechië ongeveer 300 officieel beschermde historische steden, duizenden kastelen en ruïnes, en zo'n 40.000 beschermde monumenten. 

De echte oplossing voor overtourism 

Dit brengt ons bij de kern van overtourism – en tegelijk bij de oplossing. Hoe kun je de drukte vermijden en genieten van een werkelijk mooie vakantie, precies zoals jij die voor ogen hebt? Laten we opnieuw Tsjechië als voorbeeld nemen, al geldt dit principe overal. 

Hoe je een andere soort reis plant

  Hoe pak je het aan om een authentieke en aangename vakantie te beleven waar je nog jaren met plezier aan terugdenkt? De sleutel is een goede voorbereiding. Reizen "op de bonnefooi" en alles spontaan laten gebeuren heeft zeker zijn charme, maar is vooral weggelegd voor mensen met onbeperkte tijd. Voor wie slechts één tot drie weken heeft, betekent het vaak tijdverlies.

Kies plekken waar je wilt zijn, niet alleen wilt zien

Begin met het kiezen van plekken die je écht aanspreken – plaatsen waar je graag tijd wilt doorbrengen, niet alleen locaties die je wilt fotograferen om ze af te vinken.

Hoogtepunten zijn prima – met mate

Om niet te streng te zijn, kun je gerust één of twee highlights opnemen in je planning – deels voor het geruststellende gevoel, en eerlijk is eerlijk: de Praagse Burcht is werkelijk de moeite waard. Maar dat is voldoende. Kies de rest van je bestemmingen puur op basis van wat jou aantrekt. Sta stil bij wat voor jou werkt. De een geniet ervan om 's ochtends een kasteel te bezoeken, 's middags een stad te verkennen en 's avonds in een gezellige bar te zitten. Voor een ander bestaat de ideale vakantie uit ontspannen in de tuin van een sfeervol huisje bij het bos. Zodra dit duidelijk is, wordt het vanzelf helder of je je vakantie op één plek wilt doorbrengen, op vijf plekken of op twintig. 

Waarom lokale kennis het verschil maakt

 De meeste aandacht verdient de keuze van de juiste locaties. Mooie foto's alleen zijn niet genoeg, en zelfs betrouwbare beoordelingen bieden niet altijd zekerheid. Het is mij zelf overkomen dat een "off- the-beaten-path kustdorpje met een ontspannen sfeer" uiteindelijk een snobistisch resort bleek te zijn met luxe bars. Idealiter helpt iemand met lokale kennis je bij de selectie – iemand die begrijpt wat je zoekt en je direct de juiste richting op stuurt.

Accommodatie maakt deel uit van de ervaring

Na het kiezen van je droombestemmingen komt de accommodatie. Een goed gekozen hotel, pension, appartement of vakantiehuis is vaak bijna net zo belangrijk als de plek zelf. Luxe en sterrenclassificaties zijn minder belangrijk dan het gevoel – een plek waar je 's avonds graag terugkomt en je thuis voelt.

Goede logistiek creëert vrijheid

Tot slot moet alles logistiek goed worden doordacht: vervoer, verplaatsingen en tijdsreserves. Niet om het programma vol te proppen, maar om rust te creëren, stress te vermijden en de vakantie echt te beleven. Wanneer dit goed geregeld is, ontstaat ruimte voor spontaniteit, ontdekkingsplezier en een gevoel van vrijheid – precies wat de meesten van ons zoeken in reizen.

Met precies dit soort planning help ik tegenwoordig mensen die anders willen reizen dan de massa – zonder drukte, zonder stress en zonder "verplichte" stops. Als deze manier van reizen je aanspreekt, kan een goede eerste stap zijn om simpelweg anders over je vakantie na te denken. De rest is een kwestie van ervaring en lokale kennis.