Een mysterieus land in het hart van Bohemen: zeven dagen slow travel tussen Úštěk en het land van Mácha
Er is een deel van Noord-Bohemen dat maar niet lijkt te kunnen beslissen wat voor landschap het wil zijn.
Vulkanische heuvels rijzen plotseling op uit de velden. Zandsteenrotsen verbergen kastelen in de bossen. Oude dorpen liggen tussen vijvers, donkere dalen snijden door de rotsen en eenzame bergen tekenen zich aan de horizon af alsof iemand ze daar met de hand heeft neergezet.
Zelfs de namen klinken soms als fragmenten uit een verhaal: Helfenburk, Peklo – de Hel – Bezděz, Houska, Ralsko.
En ergens daartussen ligt een klein stadje dat Úštěk heet.
De meeste reizigers zien dit niet als één regio. In het noorden liggen de vulkanische heuvels van het České středohoří. Naar het zuiden begint het zandsteenlandschap rond Kokořínsko. Verder naar het oosten ligt Mácha's land, een romantische wereld van meren, bossen en kastelen die onlosmakelijk verbonden is met Karel Hynek Mácha, de grote Tsjechische dichter uit de negentiende eeuw.
Misschien is juist dat gebrek aan een duidelijke identiteit wel wat dit gebied zo interessant maakt.
Tijdens deze slow-travelweek hebben we twee thuisplekken. De eerste vier nachten verblijf je in Úštěk, de laatste drie in Doksy. Halverwege de week moet je dus één keer je koffer opnieuw inpakken, maar daar staat tegenover dat je minder tijd in de auto doorbrengt en meer tijd buiten.
In een landschap als dit lijkt ons dat een prima ruil.
Dag 1 – Litoměřice, Ploskovice en de weg naar Úštěk
Haast je niet naar je accommodatie.
Begin in Litoměřice, een van de mooiste historische steden van Noord-Bohemen. Wandel door het oude centrum, ga ergens lunchen en kijk naar het noorden, waar de vreemde vulkanische vormen van het České středohoří aan de horizon verschijnen.
De komende dagen zul je ze vaker zien.
Maak voordat je je eerste thuis bereikt nog één tussenstop.
Kasteel Ploskovice werd aan het begin van de achttiende eeuw gebouwd als zomerresidentie voor Anna Maria Francisca van Toscane. Een eeuw later werd het de particuliere zomerresidentie van Ferdinand V, de laatste Habsburger die tot koning van Bohemen werd gekroond. Onder het elegante kasteel bevinden zich kunstmatige grotten – een eerste kleine aanwijzing dat eenvoudige, voorspelbare architectuur deze week niet bepaald de rode draad zal zijn.
Rijd daarna verder naar Úštěk.
Check in voor vier nachten.
En doe vervolgens vooral niet te veel.
Loop door het kleine historische centrum. Kijk vanaf de rand van het stadje uit over het landschap beneden. Zoek ergens een plek om te eten.
Er komt nog genoeg tijd voor Úštěk.
Dat is nu juist de bedoeling.
Dag 2 – Úštěk, Chmelař en het plezier van nergens heen gaan
Vandaag mag de auto blijven staan.
Úštěk is zo'n stadje dat vanuit bepaalde hoeken bijna onwaarschijnlijk lijkt. De oude huizen staan dicht opeengepakt op een smalle zandstenen heuvelrug boven de omliggende dalen.
Neem de ochtend om het stadje gewoon te ontdekken.
Wandel daarna naar het Chmelař-meer.
In de oorspronkelijke reis waarop deze route is gebaseerd, was hier een hele dag gereserveerd om te zwemmen en uit te rusten.
Eigenlijk was dat helemaal geen slecht idee.
Probeer het dus vooral niet te veel te verbeteren.
Ga zwemmen als het weer het toelaat. Lees een boek. Wandel een stuk langs het meer. Lunch ergens. Loop terug naar Úštěk wanneer je daar zin in hebt.
Slow travel betekent niet dat je langzaam van de ene bezienswaardigheid naar de andere reist.
Soms betekent het dat je helemaal nergens heen gaat.
En vanavond loop je opnieuw door dezelfde straatjes als gisteren.
Úštěk begint al een beetje als thuis te voelen.
Dag 3 – Helfenburk, Kalvárie en de heuvels rond Úštěk
Vandaag gaan we wandelen.
In de bossen rond Úštěk ligt Helfenburk verscholen, een van die Tsjechische kasteelruïnes die veel beter tot hun recht komen wanneer je ze te voet nadert dan wanneer ze naast een parkeerplaats zouden liggen.
De grote stenen toren steekt boven de bomen uit, terwijl muren en poorten tijdens de wandeling langzaam tussen het bos tevoorschijn komen.
Maar maak van het kasteel niet het enige doel van de dag.
Het landschap rond Úštěk zit vol onverwachte overgangen: zandsteen, bos, open velden en geïsoleerde vulkanische heuvels. Ga verder richting Kalvárie en maak, als je benen en het weer meewerken, een langere tocht in de richting van Vlhošť.
De oorspronkelijke reis door dit gebied was een stuk ambitieuzer: op de eerste wandeldag ongeveer 25 kilometer langs Helfenburk, Kalvárie en enkele kleine kasteelruïnes richting Vlhošť.
Dat hoef je niet na te doen.
Kies liever een mooie ronde dan dat je iets probeert te bewijzen.
Het belangrijkste is dat je vandaag in het landschap bent, in plaats van er door de voorruit naar te kijken.
Keer daarna terug naar Úštěk – precies moe genoeg om het avondeten nog beter te laten smaken.
Inmiddels hoef je niet meer na te denken over de weg naar huis.
Dag 4 – Vijvers, ruïnes en een plek die de Hel heet
Verlaat Úštěk vandaag voor het bijzondere landschap rond Holany.
Het stelsel van Holany bestaat uit 23 vijvers, waarvan de meeste waarschijnlijk in de zestiende en zeventiende eeuw zijn aangelegd. Ze liggen onder de vulkanische silhouetten van Ronov en Vlhošť en vormen een merkwaardige combinatie van water, bossen en steile, geïsoleerde heuvels.
Dit is geen dag om iedere ruïne op de kaart af te vinken.
Ga wandelen.
Volg het water. Laat Ronov gerust boven je liggen als je geen zin hebt om naar boven te klimmen. Zoek tussen de vijvers naar sporen van verdwenen kastelen. Blijf bij de Milčanský-vijver hangen als het weer daar aanleiding toe geeft.
Ga daarna verder richting Peklo.
De naam betekent letterlijk 'Hel', maar het landschap doet opvallend weinig moeite om die reputatie waar te maken. Het diepe, beboste dal voelt juist besloten en onverwacht wild aan, vooral na het open landschap rond de vijvers.
In de oorspronkelijke route liep de reis zelfs te voet door dit gebied verder naar Česká Lípa, waarna de reiziger met het openbaar vervoer naar Úštěk terugkeerde.
Dat hoeft vandaag niet.
Blijf zolang je wilt in het dal en keer daarna terug naar Úštěk voor je vierde en laatste nacht.
Morgen verhuizen we.
Dag 5 – Zubrnice en de langzame reis naar Mácha's land
Pak vanochtend je spullen in.
Maar rijd niet rechtstreeks naar Doksy.
Ga eerst de heuvels in naar Zubrnice.
Dit is geen openluchtmuseum dat ergens vanuit het niets is opgebouwd. Het museum maakt deel uit van een echt historisch dorp en bewaart traditionele houten en bakstenen gebouwen, een watermolen, een oude dorpsschool en andere herinneringen aan het vroegere plattelandsleven in deze uithoek van Bohemen.
En er is nog een tweede verhaal.
Ook de oude lokale spoorlijn is gedeeltelijk bewaard gebleven. Het historische station herinnert aan de spoorverbinding die ooit Velké Březno, Lovečkovice, Verneřice en Úštěk met elkaar verbond. Op een deel van het traject rijden nog altijd seizoensgebonden historische treinen.
Past de dienstregeling toevallig bij je dag, maak dan van de trein een deel van de ervaring.
Zo niet, probeer het dan niet koste wat kost passend te maken.
Na Zubrnice draai je naar het zuiden.
Bijna ongemerkt verandert het landschap. De vulkanische vormen verdwijnen langzaam naar de achtergrond. Bossen en zandsteen nemen hun plaats in.
En uiteindelijk verschijnt het onmiskenbare silhouet van Bezděz.
Daaronder begint het land van Mácha.
Rijd verder naar Doksy, check in voor drie nachten en ga naar het Máchovo jezero – het Mácha-meer.
Vandaag geen kasteel.
Geen museum.
Alleen water, avondlicht en de wetenschap dat je morgenochtend je koffer niet hoeft in te pakken.
Je hebt een tweede thuis.
Dag 6 – Bezděz: een kasteel gemaakt voor de romantiek
Sinds gisteren heb je het al zien liggen.
Vandaag ga je naar boven.
Kasteel Bezděz werd in de dertiende eeuw gesticht door koning Přemysl Otakar II. Kort na de dood van de koning werden zijn jonge zoon, de latere koning Wenceslaus II, en diens moeder Kunigunde hier gevangen gehouden.
Eeuwen later trok het verlaten kasteel een heel ander soort bezoeker aan: dichters, schilders en romantische wandelaars.
Een van hen was Karel Hynek Mácha.
Tussen 1831 en 1836 bezocht hij Bezděz meerdere keren. Het landschap raakte nauw verbonden met zijn werk, waaronder zijn beroemde gedicht Máj – Mei.
Het is niet moeilijk te begrijpen waarom.
Ook de klim naar het kasteel hoort bij de ervaring. Het bos, het steile pad en de steeds ruimere doorkijkjes over het landschap bereiden je op Bezděz voor op een manier die onmogelijk zou zijn als je de auto vlak voor de poort kon parkeren.
Beklim daarna de Grote Toren.
Bij helder weer ligt het Mácha-meer beneden en strekt het landschap zich kilometers ver voor je uit.
Voeg daarna geen tweede grote bezienswaardigheid meer aan de dag toe.
Loop terug.
Ga naar Doksy.
Neem een duik als het warm is. Ga aan het meer zitten als het dat niet is.
Mácha kwam hier omdat landschappen iets met de verbeelding kunnen doen.
Geef dit landschap voldoende tijd om het te proberen.
Dag 7 – Houska, Vrátenská hora en de vraag die niemand kan weerstaan
Bewaar de vreemdste plek voor het laatst.
Rijd door de bossen ten zuiden van Doksy naar kasteel Houska.
Historisch gezien is Houska al interessant genoeg zonder er iets bij te verzinnen. Archeologisch onderzoek dateert het kasteel in de eerste helft van de dertiende eeuw. Waarschijnlijk werd het onder Přemysl Otakar II gebouwd, ongeveer in dezelfde periode als Bezděz.
De uitzonderlijke gotische kapel bewaart middeleeuwse muurschilderingen, terwijl verbouwingen tijdens de renaissance het gebouw grotendeels zijn huidige uiterlijk gaven.
Maar daarom is Houska niet beroemd geworden.
Volgens een van de hardnekkigste Tsjechische kasteellegendes bevindt zich onder de kapel een gat dat rechtstreeks naar de hel leidt.
Rond die vermeende afgrond ontstonden steeds meer verhalen: over vreemde wezens, gevangenen die erin werden neergelaten, een monnik zonder gezicht en zelfs over de merkwaardige gedachte dat de verdedigingswerken van het kasteel niet bedoeld waren om aanvallers buiten te houden, maar iets anders binnen.
Ook het kasteel zelf presenteert deze verhalen als legendes en mysteries, niet als historische feiten.
Ligt er werkelijk een toegang tot de hel onder Houska?
Vrijwel zeker niet.
Maar misschien is dat wel de minst interessante vraag.
Waarom verzamelen zulke verhalen zich rond bepaalde plekken? Waarom wordt het ene afgelegen kasteel gewoon schilderachtig, terwijl een ander eeuwenlang een soort vat wordt voor menselijke angst en verbeelding?
Loop door de kapel.
Bekijk de schilderingen.
Stap daarna weer naar buiten, het volkomen normale Tsjechische bos in, en bepaal zelf hoe mysterieus Houska eigenlijk voelt.
Maak daarna een wandeling richting Vrátenská hora.
Kijk vanaf de hoogte terug over het gebied waar je de afgelopen week doorheen bent gereisd.
Ergens achter de bossen ligt Bezděz. Verder weg liggen de vijvers rond Holany, de heuvels boven Úštěk en het vulkanische landschap bij Litoměřice.
Eigenlijk vormen ze helemaal niet één geografische regio.
Misschien hoeft dat ook niet.
Zeven dagen lang ben je door een gebied gereisd waar het ene landschap voortdurend in het andere overgaat: vulkanische heuvels worden zandsteen, zandsteen wordt bos, het bos opent zich naar het water en kastelen verschijnen waar je ze het minst verwacht.
Keer terug naar Doksy.
Ga, als het weer mooi is, nog één keer naar het meer.
En misschien valt je iets merkwaardigs op.
De beroemde plekken – Bezděz, Houska, misschien Litoměřice – zijn niet noodzakelijk wat je je het duidelijkst zult herinneren.
Misschien is het het avondlicht op Chmelař. Een pad langs een van de vijvers bij Holany. Het moment waarop Helfenburk tussen de bomen verscheen. Een oud stationnetje in Zubrnice. Of simpelweg het gevoel dat je 's avonds in Úštěk de weg naar huis al kende.
Dat is wat slow travel doet.
Bezienswaardigheden worden landschappen, landschappen worden herinneringen en soms verandert een plek waar je vroeger nooit aan had gedacht in een plek waar je graag nog eens terug zou komen.
Dit mysterieuze land in het hart van Bohemen laat zich misschien moeilijk definiëren.
Maar na een week is het nog veel moeilijker om het te vergeten.
Reis verder door Tsjechië
Vond je dit artikel interessant? Dan vind je deze misschien ook leuk:
Roadtrip door de regio Ústí: van zandstenen wonderen tot vulkanische heuvels
Ontdek nog meer van Noord-Bohemen, van indrukwekkende zandsteenlandschappen tot wijngaarden en oude vulkanische heuvels.
Slow travel in het Lausitzer Gebergte
Geniet van zeven rustige dagen tussen stille bergen, vergeten dorpjes en de wilde natuur van het Tsjechische grensland.