Een slow-travelweek in het vergeten westen van Tsjechië: zeven dagen in het Slavkovský les en omgeving
Een slow-travelweek in het vergeten westen van Tsjechië: zeven dagen in het Slavkovský les en omgeving
Er zijn plekken die toeristen over het hoofd zien.
En dan zijn er plekken die zelfs door de geschiedenis vergeten lijken te zijn.
Het gebied tussen Plzeň, Karlovy Vary en Mariánské Lázně behoort tot die tweede categorie. Kijk op de kaart en je vraagt je misschien af waarom je er nog nooit van hebt gehoord. Je vindt hier middeleeuwse kloosters, piepkleine barokstadjes, Keltische versterkingen, romantische kasteelruïnes, minerale bronnen en enkele van de wildste landschappen van Tsjechië.
En opvallend weinig mensen.
Daar zijn redenen voor. Voor de Tweede Wereldoorlog was dit overwegend Duitstalig gebied. Na 1945 verdween een groot deel van de bevolking door de verdrijving van de Sudeten-Duitsers. Dorpen liepen leeg. Vervolgens werd een deel van het Slavkovský les militair oefenterrein en verdwenen complete nederzettingen. Uraniumwinning voegde nog een vreemd hoofdstuk toe. De wegen bleven klein, er groeide geen grote stad in de buurt en het moderne toerisme ging grotendeels aan deze streek voorbij.
Het resultaat is geen ongerepte wildernis. Het is iets ingewikkelders – een landschap waaruit hele lagen menselijk leven zijn verdwenen.
Maak Bečov nad Teplou een week lang tot je thuis. Niet simpelweg de eerste stop van een rondreis, maar echt je thuisbasis. Pak één keer je koffer uit. Iedere ochtend vertrek je in een andere richting; iedere avond rijd je door de bossen terug naar hetzelfde kleine stadje.
Na een paar dagen verandert er iets. Je weet waar je graag eet. Het plein ziet er 's avonds vertrouwd uit. Je hebt een favoriete wandeling voor het slapengaan.
Dan begint slow travel te werken.
Vergeet de snelwegen. En maak je klaar voor een stukje Tsjechië waar een beetje verdwalen misschien gewoon bij de ervaring hoort.
Dag 1 – Bečov en een schat onder de vloer
Begin zonder de auto te gebruiken.
Bečov nad Teplou is precies het soort stadje waar deze reis om draait: mooi genoeg om beroemd te zijn, afgelegen genoeg om dat niet te zijn.
Boven het kleine historische centrum ligt een bijzonder complex van een middeleeuws kasteel en een later gebouwd slot. Maar de grootste schat van Bečov lag veertig jaar onder de grond.
Het reliekschrijn van Sint-Maurus behoort tot de kostbaarste middeleeuwse kunstvoorwerpen van Tsjechië en wordt qua betekenis wel vergeleken met de Tsjechische kroonjuwelen. Het werd in de dertiende eeuw gemaakt voor een abdij in het huidige België en kwam uiteindelijk in bezit van de familie Beaufort-Spontin, de eigenaars van Bečov.
Toen de familie na de Tweede Wereldoorlog Tsjechoslowakije verliet, verdween het reliekschrijn.
Decennia later benaderde een Amerikaanse zakenman de communistische autoriteiten met een merkwaardig voorstel. Hij wilde een niet nader genoemd historisch voorwerp kopen dat ergens in Tsjechoslowakije verborgen lag.
Wat het precies was en waar het lag, wilde hij niet vertellen.
Tsjechoslowaakse onderzoekers begonnen de aanwijzingen bij elkaar te leggen.
In november 1985 vonden ze het reliekschrijn onder de vloer van de kasteelkapel in Bečov, waar het veertig jaar eerder was verborgen. En er lag nog een andere schat bij: flessen oude wijn en cognac.
Na jarenlange restauratie keerde Sint-Maurus terug naar Bečov.
Besteed de rest van je eerste dag aan het stadje en een wandeling door het dal van de Teplá. Zoek een plek waar je graag wilt eten.
Je hoeft vandaag nergens anders heen.
Je woont hier nu.
Al is het maar voor een week.
Dag 2 – Het Slavkovský les in
Vandaag verdwijn je in het landschap dat deze reis zijn karakter geeft.
Het Slavkovský les is niet spectaculair op de manier van de Alpen. De schoonheid is subtieler: uitgestrekte bossen, veengebieden, minerale bronnen, natte weiden en lege hoogvlaktes waar het volgende dorp verrassend ver weg kan lijken.
Begin bij Kladská. Een houten vlonderpad voert je langs veen, donker water en sparrenbossen, terwijl een onverwachte verzameling houten huizen in Alpenstijl de kleine nederzetting doet lijken op een stukje Tirol dat per ongeluk in West-Bohemen terecht is gekomen.
Laat daarna de bekendere paden achter je.
Ga verder naar Tři křížky – de Drie Kruisen. Drie stenen kruisen staan op een kale heuvel boven een bijzonder open landschap. Verschillende legendes proberen hun aanwezigheid te verklaren. De ene vertelt over de pest, een andere over drie jonge mannen die hun ziel aan de duivel verkochten.
Maar de echte schat is het landschap zelf.
Vlakbij ligt Upolínová louka, een beschermd weidegebied met een houten wandelpad. Op de omringende hoogvlakte begin je voor het eerst werkelijk te voelen hoe leeg deze streek kan zijn.
Probeer de middag niet vol te stoppen met bezienswaardigheden.
Ga wandelen.
Dit landschap heeft ruimte nodig.
En rijd 's avonds via de kleine wegen door de bossen terug naar Bečov.
Gisteren was dat toevallig de plek waar je overnachtte.
Vanavond voelt het al een beetje anders.
Dag 3 – De stad die verdween
Vandaag volgt misschien wel de belangrijkste dag van de week om te begrijpen waar je eigenlijk bent.
Trek opnieuw het Slavkovský les in, ditmaal richting Čistá, vroeger bekend als Litrbachy.
Verwacht geen schilderachtig verlaten dorp waar klimop door lege ramen groeit.
De stad is weg.
Voor de oorlog was het een klein, overwegend Duitstalig mijnstadje. Na de verdrijving van de Duitse bevolking kwam het binnen het nieuwe militaire oefengebied te liggen. Leegstaande huizen werden gebruikt als doelen tijdens schietoefeningen. Het Tsjechoslowaakse leger gebruikte de stad zelfs voor de opnamen van een militaire instructiefilm over gevechten in bebouwd gebied.
Uiteindelijk maakten bulldozers af wat beschietingen en leegstand waren begonnen.
Een stad verdween van de kaart.
Čistá stond niet alleen. In dit deel van West-Bohemen verdwenen of vervielen dorpen, kerken, begraafplaatsen, wegkruisen en eeuwen aan lokale herinneringen.
Niet ver daarvandaan laat de mijn Jeroným een andere laag van hetzelfde landschap zien.
Eeuwenlang werd rond het Slavkovský les tin gewonnen. Onder de grond zijn in Jeroným oude mijngangen en ruimtes bewaard gebleven die met technieken werden uitgehakt waarvan de hoeveelheid menselijke arbeid tegenwoordig bijna onvoorstelbaar lijkt.
Daarna kijk je anders naar het bos boven je.
Deze schijnbare wildernis zit vol menselijke geschiedenis: mijnen onder de heuvels, waterkanalen tussen de bomen, fundamenten onder het gras en oude wegen die ooit naar dorpen leidden die niet meer bestaan.
De tragische geschiedenis van de twintigste eeuw had tegelijkertijd een onbedoeld gevolg. Grote gebieden ontsnapten aan de nieuwbouw, intensieve recreatie en toeristische infrastructuur die veel andere Tsjechische landschappen veranderden.
De natuur keerde terug.
Besteed een deel van de dag gewoon aan wandelen.
Het zou te eenvoudig zijn om dit wildernis te noemen. Mensen woonden hier, bewerkten het land, baden hier en begroeven hier hun doden.
Misschien is 'leegte' een beter woord.
En zodra je weet wat die leegte vroeger vulde, ziet het landschap er anders uit.
Rijd daarna terug naar Bečov.
Inmiddels hoef je de plattegrond van het stadje niet meer te bekijken.
Dag 4 – Teplá, Úterý, Gutštejn en een middag in het kuuroord
Vandaag maak je een ruime lus ten zuiden van Bečov.
Begin bij het klooster van Teplá, een van de indrukwekkendste kloostercomplexen van West-Bohemen.
Het premonstratenzer klooster overleefde oorlogen, branden, politieke omwentelingen en opheffing. Alleen al de grote bibliotheek is de reis waard, maar neem ook de tijd om rond het complex te wandelen in plaats van na een rondleiding meteen weer in de auto te stappen.
Ga daarna verder naar Úterý.
De naam betekent letterlijk 'dinsdag' en zou verband houden met de dag waarop hier vroeger markt werd gehouden. Het is zo'n klein Tsjechisch stadje dat bijna absurd mooi lijkt voor een plek die zo weinig mensen kennen: een aflopend marktplein, barokke huizen, een kerk en straatjes die binnen enkele minuten overgaan in het omringende landschap.
Rijd vervolgens richting het dal van de Hadovka en Gutštejn.
Tussen de bomen boven de beek ligt een van de meest romantische kasteelruïnes van West-Bohemen. Gutštejn werd rond 1300 gesticht en raakte verbonden met een machtige adellijke familie waarvan sommige latere leden een iets minder respectabele reputatie kregen als rovers en ontvoerders.
Volg het pad door het beboste dal en opeens verschijnt de grote toren tussen de bomen.
Geen kassa. Geen souvenirwinkel. En meestal nauwelijks andere bezoekers.
Je loopt gewoon de ruïne binnen.
Neem de tijd. Dwaal tussen de muren, ga in het gras onder de toren zitten en luister naar de beek beneden. Je betreedt de ruïne op eigen risico – iets om rekening mee te houden bij natte stenen en steile randen – maar juist het ontbreken van uitgebreide bezoekersvoorzieningen is een deel van de charme van Gutštejn.
Dit komt aardig dicht bij de definitie van een Hidden Gem: prachtig, sfeervol en op de een of andere manier nog altijd over het hoofd gezien.
En doe daarna iets totaal anders.
Rijd verder naar Konstantinovy Lázně, een van de kleinste kuuroorden van Tsjechië.
Wandel door het kuurpark. Drink koffie. Proef het mineraalwater. Boek een behandeling als je daar zin in hebt.
Of doe helemaal niets.
Daarna rijd je weer naar huis, naar Bečov.
Na een klooster, een piepklein barokstadje en een verlaten kasteelruïne in het bos is een uur nietsdoen in een kuurpark geen verloren tijd.
Dat is precies wat slow travel mogelijk hoort te maken.
Dag 5 – Geesten, het kleinste stadje en de berg van de Kelten
Vandaag rijd je naar het noordoosten, door een van de dunst bevolkte delen van deze reis.
Je eerste stop is Luková.
Van buiten lijkt de vervallen Sint-Joriskerk nog een slachtoffer van de ontvolking van het voormalige Sudetengebied.
Dan kijk je naar binnen.
Witte figuren zitten zwijgend in de kerkbanken.
Kunstenaar Jakub Hadrava vulde de kerk met spookachtige gipsen gestalten en veranderde zo een vervallende dorpskerk in een van de meest beklemmende kunstinstallaties van Tsjechië.
De geesten zijn geen goedkope horrorattractie.
In dit landschap doen ze bijna onvermijdelijk denken aan de mensen die ooit kerken zoals deze vulden en er nu niet meer zijn.
Ga verder naar Rabštejn nad Střelou.
Het voelt tegenwoordig bijna komisch om Rabštejn een stad te noemen. Er wonen slechts enkele tientallen mensen op een plek die ooit stadsrechten, een kasteel, klooster, kerk, brug en een dichtbebouwd historisch centrum boven het prachtige dal van de Střela bezat.
Rabštejn wordt al lange tijd gepresenteerd als het kleinste historische stadje van Tsjechië.
Loop er niet te snel doorheen.
Daal af naar de rivier, steek de oude brug over en wandel langzaam weer omhoog.
Rabštejn maakt geen indruk omdat het groot is.
Het maakt indruk omdat zoiets kleins zoveel geschiedenis kan bevatten.
Draai daarna naar het noordwesten, richting Vladař.
De brede, geïsoleerde vulkanische berg domineert het omringende landschap en droeg ooit een belangrijke versterkte nederzetting die met de Keltische wereld verbonden was.
Tegenwoordig vind je hier geen nagebouwde Keltische hutten, souvenirwinkels of mannen verkleed als druïde.
Gelukkig maar.
Klim door het stille landschap omhoog en probeer je de heuvel voor te stellen toen de wallen een belangrijk prehistorisch centrum omsloten.
En daal daarna weer af.
De berg heeft zich al die tijd uitstekend gered zonder bezoekerscentrum.
De terugweg naar Bečov maakt de lus van vandaag compleet. En inmiddels is er iets aangenaams aan het moment waarop je het kasteel weer boven het stadje ziet verschijnen.
Je bent ergens totaal anders geweest.
Maar je komt thuis.
Dag 6 – Potvorov, Plasy en een architectonisch wonder
Rijd vandaag naar het oosten voor de langste excursie van de week, gewijd aan twee totaal verschillende uitingen van geloof.
Begin in Potvorov, waar midden in een klein dorp een uitzonderlijke romaanse kerk staat.
De Sint-Nicolaaskerk is precies het soort gebouw dat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien omdat er geen beroemd historisch stadje omheen ligt. De zware romaanse muren staan hier al meer dan acht eeuwen.
Blijf er even bij staan voordat je verdergaat naar Plasy.
Hier verandert de schaal volledig.
Het voormalige cisterciënzer klooster is een van de grote barokke complexen van Tsjechië en verbonden met de geniale architect Jan Blažej Santini-Aichel.
Maar het meest verbazingwekkende onderdeel bevindt zich onder je voeten.
Het enorme kloostergebouw werd op drassige grond gebouwd en rust op duizenden houten palen. Een ingenieus watersysteem zorgt ervoor dat deze permanent onder water blijven. Als het water zou verdwijnen en het hout uitdrogen, zouden de fundamenten zelf gevaar kunnen lopen.
De monniken begrepen water.
Santini begreep architectuur.
Samen creëerden ze een gebouw dat in zeer letterlijke zin blijft bestaan doordat er onder de muren nog altijd water stroomt.
Na dagen vol kasteelruïnes, verdwenen dorpen en lege landschappen vormt Plasy een onverwacht tegenbeeld.
Sommige dingen verdwenen.
Andere bleven bestaan omdat generaties mensen precies begrepen wat nodig was om ze te behouden.
Daarna draai je naar het westen.
De rit naar Bečov is vandaag langer dan op de meeste andere dagen, maar er is geen reden om haast te maken. Zodra je het bekken van Plzeň achter je laat, wordt het landschap langzaam weer leger.
En uiteindelijk verschijnt Bečov.
Dezelfde kamer. Hetzelfde plein. Misschien zelfs hetzelfde tafeltje voor het avondeten.
Na zes dagen is herhaling een van de genoegens van deze reis geworden.
Dag 7 – Nergens waar je naartoe moet
Besteed je laatste dag niet aan het afvinken van de plekken die je nog hebt gemist.
Ga terug het Slavkovský les in.
Kies een langere wandelroute. Ga vroeg in de ochtend nog eens naar Kladská voordat andere bezoekers arriveren. Wandel over de lege hoogvlaktes. Volg een bospad alleen omdat je benieuwd bent waar het uitkomt.
Of keer terug naar de plek die tijdens deze week in je hoofd is blijven hangen.
Misschien waren het de Drie Kruisen.
Misschien de stilte rond Čistá.
Misschien blijf je liever gewoon in Bečov, wandel je langs de Teplá en neem je uitgebreid de tijd voor de lunch.
Er is geen juiste keuze.
Zeven dagen geleden leek dit deel van West-Bohemen misschien op een lege plek op de kaart tussen bekendere bestemmingen.
Nu weet je beter.
Er staan indrukwekkende monumenten, maar die zijn niet wat deze streek werkelijk bijzonder maakt. Het is de combinatie: een middeleeuwse schat die onder een kapel werd begraven, een romaanse kerk in een vrijwel onbekend dorp, geesten in de banken van een verlaten kerk, een klooster dat op water rust, bossen die groeien waar ooit gemeenschappen verdwenen en een kasteelruïne die zich boven een beek tussen de bomen verstopt.
En er is nog iets veranderd.
Je kent inmiddels de weg terug naar Bečov.
Je herkent de afslag naar het stadje. Het kasteel boven het dal kondigt niet langer de volgende bezienswaardigheid aan.
Het vertelt je dat de reis van vandaag voorbij is.
Een week lang was dit kleine stadje thuis.
Dat is het verschil tussen door een landschap reizen en er werkelijk een tijdje verblijven.
Dit is niet het Tsjechië van bucketlists.
De streek ligt niet handig rond een beroemde stad en er rijden geen toeristenbussen van hoogtepunt naar hoogtepunt. Soms ben je verrassend lang onderweg zonder iets tegen te komen wat op een toeristische attractie lijkt.
Dat is precies de bedoeling.
Er bestaan nog altijd delen van Europa waar de kaart lege plekken lijkt te bevatten.
Die lege plekken zijn zelden werkelijk leeg.
Je moet alleen lang genoeg blijven om te beginnen zien wat er is.
Reis verder door Tsjechië
Vond je dit artikel interessant? Dan vind je deze misschien ook leuk:
Roadtrip door de regio Karlovy Vary
Ontdek meer van West-Tsjechië, waar kuuroorden, uitgedoofde vulkanen en vergeten historische plekken samenkomen.
Van middeleeuwse kastelen tot het wilde hart van Šumava
Reis verder door West-Bohemen langs oude kastelen, mysterieuze kerken en ongerepte berglandschappen.